دوشنبه, ۰۴ شهریور ۱۳۹۸

لودرها به جان میراث نیاکان بوشهری‌ها افتاده‌اند / «چهار محل» درآستانه نابودی

لودرها به جان میراث نیاکان بوشهری‌ها افتاده‌اند / «چهار محل» درآستانه نابودی

مرجان حاجی‌رحیمی

کارشناسی خبرنگاری اجتماعی

 حاجی  رحیمی از سال ۱۳۸۰  کار خبرنگاری  را  با خبرگزاری میراث فرهنگی www.chn.ir  شروع کرده است و  یک دهه است که در روزنامه های  پایتخت  قلم می زند  . خودش در جایی گفته است که :  « دغدغه همیشگی من میراث فرهنگیه و از اینکه همه با آثار تاریخی نامهربون هستند خیلی غصه می خورم.چند بار هم تو ی چند تا جشنواره رسانه ای میراث فرهنگی و گردشگری جایزه بردم که زیاد مهم نیستند!  »

حاچی رحیمی چند باری هم به بوشهر سفر کرده و  به آثار تاریخی و بافت قدیمی استان بوشهر علاقه ی زیادی دارد . سیراف را خوب می شناسد و بافت قدیمی شهر بوشهر را   از نزدیک بارها دیده است . آنچه در  پی می آید حاصل دیدار ایشان از  « چهار  محل » بوشهر است  که تقدیم خوانندگان  فهیم  بامداد نیوز  می گردد .

در مفهوم میراث فرهنگی، بافت تاریخی بیش از تک بنا ارزش دارد. بافت‌های شهری و روستایی علاوه بر نمایش عناصر معماری بومی و اقلیمی آن شهر، روابط اجتماعی، سیاسی و اقتصادی ساکنان آن را نیز نشان می‌دهد. جدا از تمام این زوایا، اگر از بعد اقتصادی و درآمدی هم به بافت‌های تاریخی نگاه شود، باید گفت که گردشگران به‌ویژه توریست‌های خارجی بیش از آن‌که از دیدن تک‌بنا (هرچقدر هم ارزشمند باشد) لذت ببرند از قدم زدن در بافت و دیدن تمام عناصر زندگی در گذشته هر شهر لذت می‌برند، جذب می‌شوند و برای ساکنان بافت درآمدزایی می‌کنند. مانند اتفاقی که در کشورهای اروپایی و در شهرهای توریست‌پذیری چون لندن، پاریس، فلورانس و… رخ داده است. در این شهرها بافت‌های تاریخی با تمام کوچه و پس‌کوچه‌های تنگ و باریک و با تمام عناصر تاریخی و خاطره‌انگیز حفظ شده‌اند. ارزش خانه و ملک در بافت تاریخی گران‌تر از سایر محله‌های شهر است و ساکنان با جان و دل آن را حفظ می‌کنند چون برایشان هم هویت است و هم درآمد.
اما در ایران اوضاع فرق می‌کند. نگاه اقتصادی نادرستی که همه چیز را در بازار و پاساژ و ملک تجاری و اتوبان و بزرگراه می‌بیند، باعث شده بافت تاریخی خیلی از شهرها از جمله تهران، رشت، اهواز، قم، اصفهان، شیراز و خیلی شهرهای دیگر تخریب شود. حالا هم که به شهرهای جنوبی رسیده و دامنگیر بوشهر، مهم‌ترین و تاریخی‌ترین شهر جنوبی کشور در حاشیه خلیج فارس، شده است.
تخریب بافت تاریخی بوشهر از پاییز امسال شدت گرفت. به گونه‌ای که در دو محله «کوتی» و «بهبهانی» بوشهر به بهانه‌های مختلف بیش از ۱۰ عمارت سالم و ارزشمند در بافت قدیم بوشهر و در سکوت سازمان میراث فرهنگی این شهر با خاک یکسان شدند. بوشهری‌ها به بافت قدیمی شهرشان «چهار محل» می‌گویند چراکه بافت تاریخی ۳۸هکتاره بوشهر شامل چهار محله به نام‌های کوتی، بهبهانی، شنبدی و دهدشتی است که در شمالی‌ترین نقطه شبه‌جزیره قرار دارد. تمرکز کاربری‌های تجاری و بازار اصلی شهر هم در جنوب بافت تاریخی و شرق اداره کل بنادر و دریانوردی استان بوشهر (گمرک) است.
نوید مهربان، یکی از اعضای گروه فارغ‌التحصیلان دانشکده معماری خلیج‌فارس بوشهر در این‌باره می‌گوید: «یک شرکت ساخت‌وساز متصدی تخریب بافت تاریخی بوشهر در محله بهبهانی است. بر حسب مشاهدات میدانی ما، خانه‌هایی در این میان تخریب شده‌اند که بسیار سالم بوده‌اند از جمله عمارت ثبت‌شده صالحی مطلق. در محله کوتی نیز هفت خانه تاکنون تخریب شده از جمله «عمارت رهنما» که از شاخص‌ترین عمارت‌های محله کوتی بوده است.»
به گفته او در دو سال اخیر مجوز تخریب ۲۵۰ خانه در بافت تاریخی ثبت‌شده بوشهر صادر شده است. در بافت تاریخی بوشهر یک‌هزار و ۳۰خانه وجود دارد که ۶۹ تای آن در فهرست آثار ملی ثبت‌شده است. این تعداد خانه ثبت‌شده به غیراز کل بافت است که ثبت در فهرست آثار ملی است. «هرچند زندگی برای ساکنان بافت تاریخی بوشهر سخت است و آن‌ها با مشکلات زیادی در این خانه‌ها زندگی می‌کنند اما به این معنی نیست که به جای حل مسئله صورت‌مسئله را پاک کنیم و به جای این‌که امکانات شهری و رفاه نسبی را به داخل بافت بیاوریم که هیچ زیرساختی ندارد کل بافت را خراب کنیم.»
به گفته مهربان وقتی بخشی از  شهر بوشهر از داشتن گاز شهری محروم است و وقتی اهالی و ساکنان بافت تاریخی با مشکلات فاضلاب و نبود برق و روشنایی روبه‌رو هستند باید به فکر چاره اساسی بود نه این‌که آسان‌ترین راه یعنی تخریب را انتخاب کرد.

تفکر اقتصادی مدیران فرهنگی
احمد دشتی (رییس سابق اداره میراث فرهنگی بوشهر) با وجود تمام تودیع‌های پی‌درپی که در سال‌های اخیر در سازمان میراث فرهنگی وجود داشت یکی از پرسابقه‌ترین مدیران میراث فرهنگی در دولت نهم و دهم بود. او که از ابتدای شروع به کار دولت نهم، مدیریت اداره میراث فرهنگی و گردشگری بوشهر را برعهده داشت، در مراسم معارفه خود وعده داد که «ایجاد کارگاه‌ها و آزمایشگاه‌های فنی در حوزه حفظ و احیا که بتواند کمک موثری به مرمت بناهای تاریخی استان کند از برنامه‌های مهم اداره میراث فرهنگی و گردشگری بوشهر است.» اما پس از حدود هفت سالی که مسئولیت اداره کل میراث فرهنگی بوشهر را برعهده داشت، نتوانست به وعده‌اش جامه عمل بپوشاند تا این‌که سرانجام در آبان امسال جای خود را به سعید آزادشهرکی ۴۱ساله داد که پیش از آمدن به سازمان میراث فرهنگی بوشهر، معاون عمرانی شهرداری بوشهر بود و به عنوان نماینده عالی دولت (وزارت مسکن و شهرسازی) در پروژه شهر جدید ۱۲۰‌هزارنفره سیراف واقع در منطقه عسلویه فعالیت داشته و در هیچ یک از سوابق کاری منتشرشده‌اش، نشانی از مرمت و احیای بافت‌های تاریخی و حفظ میراث فرهنگی دیده نمی‌شود. چنانچه در نخستین جلسه شورای راهبردی بافت تاریخی بوشهر گفت: «در تلاش هستیم با همکاری و مشارکت معتمدین بافت قدیم در جهت تسهیل در امر «ساخت‌وساز» بافت تاریخی – فرهنگی طبق قوانین، راهکارهایی بیندیشیم که در صورت ساماندهی بافت قدیم و ایجاد «جاذبه‌های اقتصادی» باعث تشویق ساکنان این مجموعه شویم.» اما از نگاه او معنای «ساخت‌وساز» در بافت تاریخی بوشهر که با ۳۸ هکتار وسعت در تاریخ ۲۹ تیرماه ۱۳۷۸ با شماره ۲۳۶۰ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده، چیست؟ و همین‌طور معنای ایجاد «جاذبه‌های اقتصادی» با توجه به این‌که بافت تاریخی بوشهر نزدیک بافت تجاری و بازار این شهر قرار دارد.

۳۰‌میلیون دلار چه شد؟
بافت قدیم بوشهر از جمله مجموعه‌های ارزشمند تاریخی در حاشیه خیلج فارس است که قدمت آن به دوره زند و افشاریه بازمی‌گردد. این بافت تاریخی از نظر سبک معماری و مختصات شهرسازی از آثار منحصربه‌فرد در ناحیه اقلیمی گرم و مرطوب بوشهر محسوب می‌شود. تعدادی از کارشناسان سازمان میراث فرهنگی بوشهر دلیل بی‌توجهی این اداره به احیای بافت تاریخی بوشهر را نبود اعتبار و بودجه کافی عنوان می‌کنند. این در حالی است که هیات دولت در مصوبه خود در تاریخ هشت‌مرداد ۱۳۸۴ براساس ماده ۱۶۶ قانون برنامه چهارم توسعه، وزارت کشور را موظف کرد تا پایان سال دوم برنامه چهارم در تمام بافت‌های تاریخی ارزشمند با توجه به ویژگی مجموعه‌های تاریخی واقع در محدوده شهرها ساختار مدیریتی مناسبی را با هماهنگی سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایجاد کند. براساس این مصوبه وزارت کشور نیز با صدور آیین‌نامه اجرایی شهرداری‌ها را موظف کرد تا زمان تشکیل این ساختار مدیریتی (سازمان بهسازی و نوسازی بافت‌های تاریخی) نسبت به اداره و رسیدگی به این بافت‌ها اقدام کنند.
در همین راستا اواخر سال ۱۳۸۴ هیات دولت در سفر استانی خود به استان بوشهر علاوه بر تصویب ۳۰‌میلیون دلار وام فاینانس برای ساماندهی بافت فرسوده شهرهای استان بوشهر، هفت‌‌درصد از کل اعتبار بازسازی و احیای بافت‌های تاریخی کشور را به ساماندهی و بازسازی بافت تاریخی شهر بوشهر اختصاص داد. اما گویا این اعتبار اختصاص داده نشده چراکه حتی مرمت عمارت تاریخی «حاج رییس» یکی از شاهکارهای معماری در بوشهر نیز نیمه‌کاره ماند، عمارت «ملک» همچنان پاتوق بی‌خانمان‌ها و معتادان است، عمارت «شه بندری» که محل کنسولگری عثمانی بوده بر اثر بی‌توجهی تخریب و زمینش صاف شد تا به جای پارکینگ از آن استفاده شود، عمارت «هفته» هیچ وقت مرمت نشد و از همه مهم‌تر بافت تاریخی بوشهر رو به تخریب است تا «جاذبه‌های اقتصادی» ایجاد شود. در همین بافت است که در دو سال اخیر، دو عمارت ثبت‌شده «جعفری» در محله کوتی و «حاج ابراهیم صالحی‌مطلق» در محله بهبهانی به شماره ثبت ۹۲۷۹ بی‌هیچ سروصدایی با خاک یکسان شدند.
این درحالی است که ماده ۵۵۸ قانون مجازات اسلامی درباره تخریب اموال تاریخی‌- فرهنگی می‌گوید: «هرکس به تمام یا قسمتی از ابنیه، اماکن، محوطه‌ها و مجموعه‌های فرهنگی- تاریخی یا مذهبی که در فهرست آثار ملی ‌ایران به ثبت رسیده است، یا تزیینات، ملحقات، تاسیسات، اشیا و لوازم و خطوط و نقوش منصوب یا موجود در اماکن مذکور که‌ مستقلا نیز واجد حیثیت فرهنگی- تاریخی یا مذهبی باشد، خرابی‌ وارد آورد، علاوه بر جبران خسارات وارده، به حبس از یک الی ۱۰ سال محکوم می‌شود.»

کمی همت می‌باید
احیای بافت بوشهر که یادگاری است از دوران زندیه، افشاریه و قاجار فرصت طلایی است که باید آن را غنیمت شمرد چراکه یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های بافت تاریخی بوشهر این است که با وجود تمام سختی‌هایی که مردم ساکن در آن با آن روبه‌رو هستند مانند معضل فاضلابی که وجود ندارد، سختی در آمد و شد و فرسایش زیاد خانه‌ها اما هنوز زندگی در آن در جریان است. بافت زنده است و می‌توان با یک برنامه‌ریزی صحیح بدون در نظر داشتن سود اقتصادی در کوتاه‌مدت آن را آماده و برای بلندمدت سودآور کرد. «مهدی حجت»، معمار و بنیان‌گذار سازمان میراث فرهنگی نیز این ادعا را قبول دارد و می‌گوید: «شرایط زندگی در بافت قدیم مشکل است. از خراب شدن خانه‌ها گرفته تا وضعیت نابسامان باقی‌مانده آن‌ها و حتی وضعیت نامساعد فاضلاب بافت تاریخی شرایط زندگی را دشوار کرده اما مردم همچنان نسبت به بافت تاریخی و زندگی در آن متعصب هستند و خانه‌هایشان را ترک نمی‌کنند. این یک فرصت ایده‌آل و استثنایی است تا با یک برنامه جامع و کامل وضعیت بافت بوشهر به سمت دیگری هدایت شود.»

پیگیری سایت خبری تحلیلی بامداد نیوز Twitter , Facebook. آگاه سازی از بروز رسانی با  RSS 

نوشته شده توسط bamdad در پنج شنبه, ۲۸ دی ۱۳۹۱ ساعت ۱۲:۲۶ ب.ظ

دیدگاه